Misverstanden over psychotherapie


Misverstand 1: Psychotherapie is eng
In onze samenleving focussen veel mensen op de buitenkant: je hoort jong, knap en rijk te zijn, daar gaat het om. De aandacht voor de binnenkant is minimaal en vooral eenzijdig gericht op het nastreven van geluk. Dit maakt doorvoelen en kijken naar wat er innerlijk precies speelt en misschien niet in evenwicht is, alleen maar enger. Toch, als je eenmaal over die drempel heen bent, is er een wereld te winnen.

Het is ook belangrijk om te weten dat psychotherapeuten bijna nergens van opkijken en getraind zijn in het op hun gemak stellen van mensen. Mijn ervaring is dat cliënten die eenmaal een sessie achter de rug hebben, therapie ervaren als een grote bevrijding.

Misverstand 2: Je bent wie je bent, therapie verandert dat niet
Deze uitspraak veronderstelt dat mensen onveranderlijk zijn. Wie een beetje om zich heen kijkt, weet dat dat niet klopt, want mensen veranderen hun hele leven door. Oudere mensen zijn bijvoorbeeld milder van karakter dan jongere. Wel is het zo dat niet alles aan een mens even sterk verandert of kan veranderen. Naarmate je dichter bij iemands kern komt, gaat dat moeilijker. Zo verandert iemand gemakkelijker in zijn gedrag dan in zijn overtuigingen of, nog lastiger, zijn karakter. Dus ja, psychotherapie helpt je te veranderen, maar het helpt je gemakkelijker om te gaan met bijvoorbeeld het verlies van een van de ouders dan met een onvermogen om je te hechten.

Gelukkig zijn psychotherapeuten er zelden op gericht iemand helemaal te veranderen. Meestal gaan zij voor een beperkter resultaat. En dat is al heel wat. Kort gezegd helpt psychotherapie je scherper naar jezelf kijken, met jezelf en jouw verleden te leven, lastige en vervelende kanten positief om te buigen, en emoties en gevoelens te reguleren. Mensen veranderen daardoor.

Misverstand 3: In therapie gaat het altijd over iemands jeugd
In de meeste psychotherapieën gaat het regelmatig over de jeugd van de cliënt, maar als het alleen maar daarover gaat, is dat een teken dat je misschien beter een andere psychotherapeut kunt zoeken. De reden dat er ook over de jeugd gesproken wordt, is simpel: een mens is in wezen een gewoontedier en heeft maar een beperkt gedragsrepertoire, dat hij meestal in zijn jeugd ontwikkeld heeft. Een groot deel van de problemen die mensen ervaren is terug te voeren op verkeerd aangeleerd gedrag van vroeger, of gedrag dat is ontwikkeld in reactie op situaties die mensen maar moeilijk onder ogen kunnen zien. Zoals wegkruipen voor een vader met losse handen of gehoorzamen aan een dominante oudere zus. Natuurlijk wordt daar in therapie naar gekeken.

Weten waar je gedrag vandaan komt, is echter niet hetzelfde als inzien waarom je dat gedrag nog steeds in stand houdt en wat het je oplevert, ook al zijn die vader of zus allang niet meer in beeld. Daar gaat psychotherapie zeker ook op in.

Misverstand 4: Psychotherapie duurt jaren
Dat valt mee. Het is zeker niet meer zo als in de tijd van Freud. Zijn idee was de gehele mens te veranderen en hij nam daar dan ook de tijd voor. Therapeutische trajecten van drie jaar met in het begin dagelijkse sessies waren geen uitzondering. Moderne trajecten zijn meestal korter van duur. Je moet dan denken aan vijf tot twintig sessies, met uitschieters naar boven bij zwaardere klachten.

Therapeutische trajecten zijn korter om diverse redenen:
(a) Er zijn nog maar weinig psychotherapeuten die de hele mens willen 'veranderen', ook al zou dat mogelijk zijn. In plaats daarvan richten zij zich op beperktere, duidelijker afgebakende problemen.
(b) Het resultaat van een langdurige psychotherapie is niet altijd veel beter dan dat van een kortdurende. Meer therapie is vaak meer van hetzelfde, terwijl de cliënt verderop in het traject dikwijls geen behoefte heeft aan therapie maar aan advies en steun. Bij cliënten met complexe problemen wordt wel gekozen voor een serie van trajecten met elk een aparte focus en tussendoor rust.
(c) Moderne vormen van therapie zijn effectiever dan de vormen van vroeger en weten ook sneller verandering te bewerkstelligen.
(d) Behoudens uitzonderingen willen cliënten geen lange trajecten meer. En als zij die al willen, is er maar een minimale vergoeding of kunnen cliënten het niet betalen.

Misverstand 5: Psychotherapie is voor gestoorde mensen
Wat is gestoord en wat normaal? Dat hangt heel erg af van de mening van degene die er naar kijkt. Als jij het gewoon vindt dat mensen rondlopen met een mp3-speler, jij op twee meter afstand gebonk uit de oordopjes hoort komen en jij jezelf daardoor niet kunt verstaan, dan is dat voor jou normaal. Voor een ander hoeft dat niet zo te zijn. Maar wanneer bijna iedereen er zo over denkt, dan is het geaccepteerd sociaal gedrag.

Een zinvollere benadering is praten over gedrag, gevoel of gedachten waarmee je jezelf en/of anderen teveel in de weg zit. Lastige zaken die je (regelmatig) belemmeren in je functioneren en waardoor je niet goed uit de verf komt en waardoor je je ook niet goed ontwikkelt.

De functie van psychotherapie bij deze manier van kijken is jou begeleiden bij het kijken naar jezelf, bij het helpen opheffen van oude blokkades en bij het ontdekken van de wereld om jou heen.

Misverstand 6: Therapie werkt maar voor een tijdje
Psychotherapie is geen wondermiddel dat je inneemt en waardoor je voorgoed genezen raakt van alle problemen. Psychotherapie werkt alleen als je je daarvoor inzet. Ontbreekt die inzet dan zal de therapie niet lukken.

Zet je je na afloop van de therapie niet meer in, dan zul je deels terugvallen in de problemen waar je juist vanaf wilde. Je moet dus alert blijven op jouw thema's en op wat je geleerd hebt in therapie.

Ook is het dikwijls zo dat in de periode dat je psychotherapie volgt je jouw klacht en alles daaromheen heel scherp ziet. Na afloop vervaagt die scherpte wat. Dat is normaal en juist goed want alles altijd scherp zien kan een last zijn.